काठमाडौं । स्विट्जरल्यान्डमा तीव्र गतिमा पग्लिरहेका हिमनदी जोगाउन वैज्ञानिकहरूले भेडाको ऊनबाट बनेका कम्बल प्रयोग गरेर नयाँ परीक्षण थालेका छन्।
पश्चिमी स्विट्जरल्यान्डको त्सानफ्लूरोन हिमनदीमा वैज्ञानिकहरूले भेडाको ऊनबाट बनेका दुईवटा कम्बल ओछ्याएर गर्मीयाममा हिउँ पग्लिने दर घटाउन सकिन्छ कि सकिँदैन भन्ने परीक्षण गरिरहेका छन्।
हिमनदीको हिउँलाई चर्को घाम र गर्मीबाट जोगाउन यसअघि विशेष प्रकारका कृत्रिम कम्बल प्रयोग हुँदै आएका छन्। यस्ता कम्बलले सूर्यको किरण परावर्तन गरेर हिउँसम्म पुग्ने ताप कम गर्छन्। तर ती कम्बल प्लास्टिकबाट बनेका हुने भएकाले सूक्ष्म प्लास्टिकका रेसाहरू वातावरणमा मिसिन सक्ने जोखिम रहन्छ।
त्यसको विकल्प खोज्दै वैज्ञानिकहरूले प्राकृतिक ऊन प्रयोग गरेर परीक्षण थालेका हुन्। यो प्रयोग ‘किप इट वुल’ परियोजनाअन्तर्गत समिट फाउन्डेसन र लोसान विश्वविद्यालयको सहकार्यमा भइरहेको छ। परियोजनाको अर्को उद्देश्य स्विट्जरल्यान्डमा खेर गइरहेको भेडाको ऊनलाई उपयोगमा ल्याउनु पनि हो।
गत जुन महिनामा त्सानफ्लूरोन हिमनदीको करिब २०० वर्गमिटर क्षेत्रमा ऊनबाट बनेका दुईवटा कम्बल ओछ्याइएको थियो। स्विट्जरल्यान्डकै फिसोलिन कम्पनीले तयार पारेका ती कम्बलको प्रभावलाई वैज्ञानिकहरूले कृत्रिम कम्बलसँग तुलना गरिरहेका छन्।
अनुसन्धान टोलीले दुवै प्रकारका कम्बलमुनि हिउँ कति पग्लियो भन्ने विषयमा हरेक दुई हप्तामा अध्ययन गर्दै आएको छ।
प्रारम्भिक नतिजा उत्साहजनक
प्रारम्भिक परीक्षणबाट ऊनका कम्बलले हिउँ पग्लिनबाट रोक्न कृत्रिम कम्बलजस्तै प्रभावकारी काम गरेको देखिएको वैज्ञानिकहरूले बताएका छन्। अपेक्षाभन्दा राम्रो नतिजा आएपछि अनुसन्धान टोली उत्साहित छ।
यस प्रयोगको अर्को महत्वपूर्ण पक्ष स्विट्जरल्यान्डमा ठूलो मात्रामा ऊन खेर जानु हो। विभिन्न प्रतिवेदनअनुसार त्यहाँ हरेक वर्ष भेडाबाट निकालिने करिब ४० देखि ७० प्रतिशत ऊन प्रयोगमा नआई फ्याँकिने गर्छ।
खेर जाने ऊनलाई हिमनदी संरक्षणमा प्रयोग गर्न सकिएमा वातावरणमैत्री पुनःप्रयोगको एउटा नयाँ बाटो खुल्न सक्ने वैज्ञानिकहरूको विश्वास छ। ऊन प्राकृतिक पदार्थ भएकाले समयसँगै वातावरणमा विघटन हुन सक्छ भने कृत्रिम कम्बल प्लास्टिकबाट बनेका हुन्छन्।
वैज्ञानिकहरूले हिमनदीको चिसो र ओसिलो वातावरणमा ऊनका कम्बल कति समयसम्म टिक्छन् भन्ने विषयमा पनि अध्ययन गरिरहेका छन्। सुरुमा ऊन धेरै समय नटिक्ने आशंका भए पनि परीक्षणका क्रममा अपेक्षाभन्दा बढी टिकाउ देखिएको उनीहरूको भनाइ छ।
यद्यपि वैज्ञानिकहरूले प्रारम्भिक नतिजालाई अन्तिम निष्कर्ष मान्न भने नमिल्ने बताएका छन्। आगामी दिनमा थप परीक्षण र अध्ययन गरिनेछ।
हिमनदी जोगाउने स्थायी समाधान भने होइन
वैज्ञानिकहरूका अनुसार ऊनका कम्बलले हिमनदीको निश्चित भागलाई केही समयका लागि हिउँ पग्लिनबाट जोगाउन सक्छन्, तर यसलाई हिमनदी पग्लिने समस्याको स्थायी समाधान मान्न सकिँदैन।
स्विट्जरल्यान्डका हिमनदीको कुल क्षेत्रफलको करिब ०.०२ प्रतिशत भागमा मात्र यस्ता कम्बल ओछ्याउन सम्भव हुने भएकाले सम्पूर्ण हिमनदी संरक्षणमा यसको प्रभाव सीमित रहनेछ।
दीर्घकालीन रूपमा हिमनदी जोगाउन विश्वभर हरितगृह ग्यास उत्सर्जन घटाउनुपर्ने वैज्ञानिकहरूको जोड छ। कोइला, खनिज तेल र ग्यासजस्ता जीवाश्म इन्धनको प्रयोग घटाउनु नै हिमनदी संरक्षणको मुख्य उपाय हो।
ऊनका कम्बलले हिउँलाई केही समय जोगाउन सक्लान्, तर बढ्दो विश्वव्यापी तापक्रम नियन्त्रण नगरेसम्म हिमनदी पग्लिने समस्या रोक्न नसकिने वैज्ञानिकहरूको निष्कर्ष छ।
2026 swatantrapath.com सर्वाधिकार सुरक्षित